Światowy Dzień Pszczół

20 maja obchodzimy Światowy Dzień pszczół, owadów uznawanych przez wielu naukowców i przyrodników za najważniejszy organizm żyjący na Ziemi. Swoją pracą przyczyniają się one do zapylania upraw i pośredniczą w produkcji owoców oraz nasion pozwalając na rozwój takich obszarów działalności człowieka jak: rolnictwo, sadownictwo, ogrodnictwo a nawet medycyna. Dzień ten został ustanowiony przez ONZ i obchodzony od 2017 roku w rocznice urodzin Antona Jansa- słoweńskiego pszczelarza, uznawanego za prekursora nowoczesnego pszczelarstwa.

W Polsce żyje około 476 gatunków pszczół, jednak najbardziej znaną jest pszczoła miodna, która jest producentem miodu, propolisu, pyłku, wosku, jadu oraz pierzgi. Owady te żyją w społecznościach, podobnych do bardzo licznych rodzin, gdzie każdy osobnik pełni ściśle określone funkcje w społeczności, uwarunkowane najczęściej wiekiem danej pszczoły. Są one niezbędne do zapylania około 300 tysięcy gatunków roślin wymagających zapylania przez pszczoły (ponad 87 procent gatunków roślin występujących na świecie). Badacze od wielu lat pracują nad możliwością zastąpienia pracy innymi zwierzętami, a nawet robotami- jednak bardzo trudno znaleźć dobre rozwiązanie problemu deficytu zapylaczy. Praca polskich pszczół wyceniana jest na około 4 mld złotych rocznie i wciąż obserwowany jest niedobór pszczół, niezbędnych do pełnego i prawidłowego zapylenia upraw. Najczęstszymi zagrożeniami, z jakimi mają do czynienia owady zapylające to przede wszystkim chemizacja rolnictwa, brak wystarczającej ilości roślin pokarmowych, deficyt siedlisk i miejsc dogodnych do gniazdowania dla pszczół, antropopresja, zatrucia i podtrucia poprzez stosowanie środków ochrony roślin w nieodpowiednich porach dnia oraz wiele innych zjawisk, które przyczyniają się do pogorszenia stanu populacji pszczół miodnych na terenie Polski np. Choroby (zgnilec amerykański, warroza, kiślica i inne). 

Maj to miesiąc silnego rozwoju pszczół miodnych i często również jest to moment gdy pszczelarz może odebrać od pszczół nadwyżkę produkcyjną czyli nadmiar zmagazynowanego w ulu pokarmu. O ile wiosną pszczoły mogą zgromadzić nadwyżki nektaru i pyłku z roślin pokarmowych, o tyle latem i jesienią napotykają one na szereg problemów, począwszy z brakiem wystarczającej ilości roślin nektarujących i może dochodzić do głodowania rodzin pszczół. Wówczas pszczelarz zmuszony jest dokarmić hodowane owady wysokoenergetycznym pokarmem- najczęściej syropem cukrowym. W ciągu sezonu pszczelarskiego, pszczoły są zdolne wytworzyć takie miody odmianowe jak chociażby; gryczany, rzepakowy, mniszkowy, malinowy, wrzosowy, nawłociowy, kasztanowy oraz bardzo często wielokwiatowy, czyli miód wytworzony przez pszczoły z wielu różnych gatunków roślin. 

Aby pomagać pszczołom prowadzone są różne działania ekologiczne i społeczne, które w znacznym stopniu skupiają się na tworzeniu hoteli dla owadów zapylających oraz bazy pokarmowej składającej się z wielu różnych gatunków roślin, kwitnących nie tylko wiosną, ale przez cały sezon wiosenno-letni tworząc tzw. taśmę pokarmową. Wiele gatunków pszczół nie tworzy tak licznych populacji jak pszczoła miodna i wystarcza im do życia łodyga trzciny lub szczeliny między korą. Wbrew pozorom pszczoły nie są wybredne poszukując miejsca na gniazdo, dlatego warto szczególnie wiosną założyć takie gniazdo dla owadów zapylających, montując je ponad zasięgiem dzieci i młodzieży (około 2 m nad ziemią), osłonięte siatką ochronną przed ptakami.

Mateusz Kęsy
Miododajne Miasta
mgr inż. Mateusz Kęsy
Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
https://www.facebook.com/Miododajnemiasta/
http://zoologia.up.poznan.pl/pl/pracownia-pszczelnictwa/doktoranci/mgr-inz-mateusz-kesy/

Doktorant w Pracowni Pszczelnictwa, Katedrze Zoologii, Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Wykładowca w Wyższej Szkole Bankowej w Poznaniu oraz Collegium da Vinci w Poznaniu. Nauczyciel przedmiotów przyrodniczych w Szkole Podstawowej „Skrzydła” w Poznaniu oraz w ramach edukacji domowej. Uczestnik IV Wyprawy Naukowej na Sumatrę (2017) w ramach konkursu „Lasy Świata” Wydziału Leśnego Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Czynny popularyzator nauki z wieloletnim doświadczeniem, dwukrotny finalista konkursu „Popularyzator Nauki” organizowanego przez Państwową Agencję Prasową oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Koordynator oraz wykonawca w kilkudziesięciu projektach naukowych i edukacyjnych realizowanych w Polsce oraz za granicą. Autor licznych doniesień konferencyjnych oraz artykułów naukowych i popularnonaukowych. Członek stowarzyszeń: Rzecznicy Nauki oraz Centrum Promocji Ekorozwoju.